VOICING

ANDRÉ OOREBEEK

VOICING

INTONATIE

Nieuwe - onbewerkte hamers - moeten geïntoneerd worden.
Intonatie of voicing van pianohamers is een van de moeilijkste processen in de pianoindustrie.
Waarom is het zo moeilijk ?
Omdat klankschoonheid een abstract begrip is en kan verschillen van mens tot mens.
Daarnaast vergt het intoneren van hamers een lange training, dient de technicus duizenden piano’s te hebben gestemd en bovenal te bezitten over muzikaliteit, een muzikaal gehoor.

In een nieuwe pianohamer zit een enorme spanning, spanning veroorzaakt door het persen van vilt om de hamerkernen.
Zo’n gespannen laag vilt veroorzaakt een dicht, hard en gespannen geluid.
Om het beter geschikt te maken voor onze oren dient er een ‘schokbreker’ gemaakt te worden in een speciaal gebied van de hamerkop.
Dit gebied noemt men ‘het kussen’.

IMG_4606

DE VOICING-ZONES VAN EEN PIANOHAMER

De schokbreker werkt net als de schokbrekers van een auto : de schok wordt geabsorbeerd waardoor we niet met onze hoofden tegen het dak knallen.
Door middel van steken met drie naalden tegelijk maken we het kussengedeelte weker, waardoor de boventonenreeksen drastisch veranderen.
Een keihard-klinkende hamer krijgt daarna ook lagere boventonen en klinkt dan minder steenachtig.
Dat behoort tot ‘de eerste intonatie’.
Na de eerste intonatie moeten de hamers ‘ingespeeld’ worden door een inspeelmachine, of door een pianist.
Tijdens het inspelen verhardt de bovenkant van de hamer, de Crown en near-crown waardoor de hamer luider gaat klinken en percussiever wordt.

De tweede intonatie bestaat altijd uit het aanpassen van de ‘percussie’ of ‘attack’, waardoor gelijkheid in volume geregeld kan worden.
Tijdens de tweede intonatie kan men ook beslissen of de hamers genoeg power hebben, of juist een teveel aan power.
De power zit ‘verborgen’ in de basis van de hamer, de ‘battery’.
Door naalden te steken in de ‘battery’ drijft men opgeslagen spanning (battery) naar boven toe, waardoor de hamer krachtiger gaat klinken.
Een teveel aan kracht kan weer gereguleerd worden met het kussen etc.
De kunst van het intoneren ligt ‘m vooral in :

1. De luisterervaring en muzikaliteit van de voicing technician
2. De kennis van de voicing zones binnen de hamer
3. De vakbekwaamheid

Oudere hamers zijn uiteraard veelvuldig gebruikt.
Door het vele aanslaan tegen de snaren wordt het kostbare vilt letterlijk ‘weg geslagen’ en daardoor veranderen de hamers van vorm, ze worden langzaam maar zeker platter.
Bovendien komen er ondiepe of juist diepe groeven in de kroon en daardoor ontstaat ’toonverminking’, de toon wordt langzaam harder en scheller en vooral onregelmatig.

Als de hamers niet al te zwaar zijn gebruikt kan men volstaan met een ’service voicing’, een soort hamer-onderhoudsbeurt.
Een echte voicing technician kan dmv zo’n correctie een instrument gemakkelijk binnen een half uur aanzienlijk verbeteren, maar als de hamers zwaar zijn ingespeeld mogen ze - één keer - geschuurd worden, waarbij moet worden opgemerkt dat “wat eraf is er nooit meer opkomt”, weg is weg.
Tevens vermindert het speelgewicht aanzienlijk, want één gram viltverlies aan de hamer betekent ruwweg vijf gram minder in speelgewicht, en dat is veel.

Mijn carrière is getekend door gebrek aan kennis, waar vooral de leidinggevende figuren tijdens mijn leerperiode debet aan waren.
Men had gewoon de kennis en ervaring niet en bij het woord ‘intonatie’ begonnen ze een beetje zenuwachtig te lachen, of ze beweerden “dat ik daar nog niet aan toe was”.

Daardoor verloor ik veel tijd en om die reden duurde het minstens twintig jaar voordat ik eindelijk mijn eerste echte intonatiekennis opdeed in een echte pianofabriek (Bösendorfer) in Wenen.
Die ervaring was een openbaring - en een doorbraak - en gedurende de jaren erna was het mij mogelijk intonatie-ervaring op te doen bij Yamaha, Steinway en Bechstein, net zo lang, totdat ik een veel ruimere kennis had en begon in te zien dat mijn collega’s, nationaal en internationaal, er misschien bij gebaat zouden zijn als er nu eindelijk eens een goed leesbaar boek zou verschijnen over intonatie.
Dat heeft geresulteerd in een boek, getiteld “The Voice of the Piano”.

Uitgegeven in het Engels in Canada, in het Frans in Frankrijk en in het Japans in Japan.

Daarnaast heb ik over de hele wereld gereisd om op uitnodiging les gegeven tijdens zogenaamde ‘Piano Conventions’ en heb nog onlangs een vijfjarige werkperiode afgesloten in China, waar ik les heb gegeven en concerten verzorgd.
Desalniettemin blijft met name intonatie een moeizame kwestie in het pianovak wereldwijd en dat ligt voornamelijk aan opleiding en begeleiding.
Opleidingen zijn meestal marginaal of gewoon niet-bestaand, afhangende van het land.

IMG_3202
IMG_5149